30 thg 8, 2012

"Thiến" và "hoạn" giống hay khác nhau?

Quan hoạn thời nhà Thanh (Trung Quốc)
Nguồn: Wikipedia Việt Nam
Blog người hiếu cổ - Việc triệt đường sinh sản bằng cách cắt đi phần một phần cơ quan sinh dục của người, cũng như của gia súc, gia cầm thường được diễn tả bằng một trong hai từ là "Thiến" hoặc "Hoạn". Chúng ta vẫn được nghe các cụm từ như: Quan hoạn, hoạn lợn, thiến chó, thiến mèo...Tuy nhiên, cách sử dụng 2 từ này có phần không được nhất quán, ta quan sát như dưới đây:Một số hình ảnh về các hoạt động thiến hoạn vật nuôi trong sách "Kỹ thuật người An Nam" của Henry Orger, cùng một cuốn sách nhưng có chỗ ghi là "thiến", chỗ ghi là "hoạn". Ví dụ:


Hoạn gà

Người hoạn lợn

Thiến chó

Thiến trâu
Qua quan sát hình vẽ, tôi tạm thời có suy nghĩ chủ quan:
- 2 trường hợp "hoạn gà" và "hoạn lợn": có 2 người giữ cho lợn và con gà để cắt.
- 2 trường hợp "thiến chó" và "thiến trâu": có 1 hoặc nhiều người (nhưng không vẽ) cắt, nhưng lại không có người giữ, mà thay vào đó là việc buộc chân con trâu hoặc bó con chó lại để tiện việc cắt.
=> Như vậy phải chăng hoạn là 1 người giữ và 1 người cắt, còn thiến là có sự trợ giúp của công cụ?

Xét trên góc độ chữ viết và ngữ âm: 

1. Chữ Nôm 'thiến' lấy chữ  'sấn' để chỉ âm đọc. 
2. Từ 'hoạn' trong 'hoạn quan, hoạn lợn' nhiều khả năng là từ gốc Hán . Chữ hoạn  (bệnh hoạn) là cách dùng giả tá chữ đồng âm thôi. Thiến trâu được gọi là Hoạn. (宦牛:阉牛。  朱权 《臞仙肘后经·蚕丝六畜类》:“騸马、宦牛、羯羊、阉猪、鐓鸡、善狗、浄猫。”宦:(8) 阉割 [castrate]。如:宦牛(阉割的牛) zdic.net. Hoạn quan quan hoạnchỉ người thiến bộ phận sinh dục vào hầu trong cung. 
=> Có khả năng "Hoạn" là từ gốc Hán và "Thiến" là tiếng Việt.

Từ điển Việt-Bồ-La của Alexandre de Rhodes thế kỷ 17 cũng đã ghi nhận từ "Thiến" và  "Hoạn"

Thiến: thiến, hoạn. Gà thiến: gà trống bị thiến.
Hoạn lạt: hoạn, thiến. Thiến, cùng 1 nghĩa.
Từ những luận điểm trên, về cơ bản chúng ta hiểu rằng Thiến và Hoạn là như nhau. Điểm khác nhau ở chỗ có thể Hoạn là từ gốc Hán, còn Thiến là từ tiếng Việt. Còn có hay không  các trường hợp gọi lúc là Thiến lúc là Hoạn thì chưa thể giải thích một cách đầy đủ.


Bạn thích bài viết này? Xin hãy chia sẻ với bạn bè:
  • Share to Facebook
  • Share to Twitter
  • Share to Google+
  • Share to Blogger
  • Share to Email
  • Share to Yahoo Messenger
  • More...

10 comment(s)

  1. 《臞仙肘後經》騸馬,宦牛,羯羊,閹猪,鐓雞,善狗,淨貓.

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Cảm ơn bạn vì trích dẫn quý báu :)

      Xóa
  2. Thiến gà bác ạ. Tôi chưa nghe "hoạn gà"
    Gà trống thiến (dân gian gọi là "gà sống thiến")

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. "Hoạn gà" là phiên âm đúng chữ Nôm trong sách "Kỹ thuật người An Nam" bác ạ :) Ngôn ngữ thay đổi liên tục nên xưa và nay khác nhau nhiều lắm.

      Xóa
  3. tưởng là "Thiến thì cắt bỏ tinh hoàn", còn "hoạn là cắt cả bộ ấm chén"?

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Hihi, bác Trúc Phong thấy hoạn gà, hoạn lợn có thấy cắt cả bộ ấm chén không ạ :D

      Xóa
  4. tôi nghĩ thiến là cắt đi 1 phần còn hoạn là cắt đi hết

    Trả lờiXóa
  5. Từ "Hoạn" có 2 dạng: Hoạn với dạng Danh từ thì nó có nghĩa là "Nghề làm quan". VD: Bể hoạn. Hoạn với dạng là động từ thì nó có nghĩa là "Cắt bỏ bộ phận sinh dục của một súc vật đực". VD: Làm nghề hoạn lợn. Còn "Thiến" cũng có 2 dạng: Thiến với dạng động từ thì nó có nghĩa là Cắt bỏ bộ phận sinh dục của giống đực động vật. VD: Thiến chó, thiến gà. Thiến ở dạng tính từ thì nó có nghĩa là Đã bị cắt bỏ bộ phận sinh dục. VD: Chó thiến, gà thiến. Đó là cách nhìn của dân học Ngôn ngữ như tớ nhé!
    Trích Từ điển từ và ngữ tiếng Việt-GS.Nguyễn Lân

    Trả lờiXóa
  6. Ở quê tui thì lại khác các bạn ạh. Nếu mà thuộc giống đực thì gọi là "THIẾN" nhưng nếu giống cái thì gọi "HOẠN" ví dụ: Hoạn lợn thì ý nói cho lợn cái, người ta cát bỏ vòi hoa trứng của lợn cái và lợn cái không bao giờ sinh sản. Cũng thế nhưng lợn đực thì người ta gọi là "THIÊN" cát bỏ hột dái của lợn đực.
    Oqr làng tôi gần nhà có ông chuyên đi hoạn hoặc thiến gia súc (Riêng trâu, bò thì người ta kẹp nát hai quả cà)

    Trả lờiXóa
  7. Hoạn là từ để cho con giống Cái, thiến là dùng cho con giống Đực
    Ngô Đức Hùng

    Trả lờiXóa

:) :-) :)) =)) :( :-( :(( :d :-d @-) :p :o :>) (o) [-( :-? (p) :-s (m) 8-) :-t :-b b-( :-# =p~ :-$ (b) (f) x-) (k) (h) (c) cheer

 
© 2012-2014 Blog người hiếu cổ All rights reserved.
Admin: Nguyễn Ngọc Thanh Email: thanhsinonom@gmail.com
Lên đầu trang